Azerbaycan'a İhracat Yapmak - İhracat rehberi

Azerbaycan’a İhracat Yapmak

March 25, 2021
28
Views

Ülkelerin dış ticaret potansiyellerini ele aldığımız yazı dizimize Azerbaycan’a ihracat yapmak ile devam ediyoruz. Azerbaycan’a ihracat yapmak için dikkat edilmesi gereken konuları ve ülkenin dış ticaret profilini inceliyoruz.

Genel Görünüm

Doğu Avrupa ve Batı Asya’nın kesişim noktası olan Kafkasya’da yer alan Azerbaycan, üniter bir anayasal cumhuriyet yönetimine sahiptir. Azerbaycan, Sovyetler Birliği sonrası ekonomik geçişini tamamlamış, petrol bazlı ve gelişmekte olan bir ekonomiye sahiptir. Azerbaycan ulusal para birimi manattır (AZN). Resmi dil Azerice olmakla beraber ülkede Rusça yaygın olarak konuşulmaktadır. Dünya Bankası “İş Yapma Kolaylığı” endeksinde Türkiye’nin hemen ardından 34. sırada yer almaktadır.

Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından, Azerbaycan 1991 yılında bağımsızlığını ilan etmiştir. Bu ani geçişle, Cumhuriyetler arası bağlılığı esas alan ekonomik yapının dağılması, siyasi ve hukuksal altyapı eksikliği ve teknolojinin eski kalması nedenleriyle Azerbaycan ekonomisi ani bir çöküşe uğramıştır. Ülkede siyasi istikrarın tekrar sağlanması sonrasında ekonomiye yoğunlaşan Azerbaycan, dünyanın önde gelen petrol şirketleri ile yataklarının birlikte işlenmesi ve paylaşılması konusunda yaptığı anlaşmalar ve yeniliklere hızla adapte olması sayesinde, 1996 yılından itibaren ekonomide büyüme elde etmiştir.

10 milyonluk nüfusu ile Azerbaycan dünyanın en kalabalık 90. ülkesidir. Nüfusun %44’ü  kırsal kesimde yaşamaktadır – Türkiye’de bu oran %25 – ve işgücüne katılım oranı %66’dır. İşgücünün %50’si hizmetler sektöründe, %14’ü sanayi sektöründe ve %36’sı tarım sektöründe istihdam edilmektedir. Azerbaycan, 2019 yılında cari fiyatlarla 48 milyar dolarlık GSYH büyüklüğü ile dünyada 89. sıradadır. Uluslararası Para Fonu (IMF) verilerine göre, 2019 yılında yıllık reel olarak %2,3 büyüyen Azerbaycan ekonomisinin, 2020 yılında COVID-19 pandemisinin etkisiyle -%2,2 oranında daralacağı öngörülmektedir.

Comtrade verilerine göre, Azerbaycan 2019 yılında toplam 19,6 milyar dolarlık ihracat ve 13,64 milyar dolarlık ithalat gerçekleştirmiştir. En yakın ticari ilişkilerini İtalya, Türkiye, Çin ve Rusya ile kurmuştur. Türkiye, Rusya’dan sonra en fazla ithalat yaptığı ülkedir. Türkiye 2019 yılında Azerbaycan’a 1,78 milyar dolarlık ihracat yaparken, Azerbaycan’dan 411 milyon dolarlık ithalat yapmıştır. İkili ticaret büyüklüğümüzün 2 milyar doları aştığı Azerbaycan, en büyük 39. ticari partnerimiz konumundadır.

Azerbaycan’a ihracat yapmak için Sektörler ve Fırsatlar neler?

Petrol ve gaz üretimi ile rafine edilmesi Azerbaycan GSYH’sinin yarısını ve ihracatının %90’ını oluşturan en önemli sektördür. Azerbaycan mevcut petrol üretimini 3 farklı boru hattı yoluyla ihraç etmektedir. Üretimin %80’lik bölümü, büyük bir kısmı Türkiye’de bulunan Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) boru hattı yoluyla ihraç edilmektedir. Azerbaycan’ın başta petrol üretimi olmak üzere enerji kaynakları ihracatında transit ülke konumunda olan Türkiye önem taşımaktadır. Bu bakımdan arz güvenliğinin sağlanması ve enerji ihtiyacının karşılanması anlamında da Türkiye-Azerbaycan arasındaki işbirliği önem teşkil etmektedir.

Sanayi sektörünün ekonominin yarısını oluşturduğu Azerbaycan, petrol ürünleri ve türevlerinin yanı sıra çimento, makine, pamuk ve gıda maddeleri de üretmektedir. Dünyadaki 11 iklim çeşidinin 9’una sahip olan ve topraklarının %55’ini tarımsal arazilerin oluşturduğu Azerbaycan’da çok çeşitli tarım ürünleri yetiştirilebilmektedir. Üretilen başlıca tarım ürünleri buğday, arpa, mısır, meyveler, (özellikle şarap üzümleri), pamuk, ipek, çay ve tütündür. Hizmetler sektörü ise GSYH’nın %35’ini ve istihdamın yarısını oluşturan, finans, telekom ve turizm alanlarındaki büyüme ile gelişmekte olan sektörlerdir.

Türkiye’nin Azerbaycan’a en fazla ihracat yaptığı sektörler makineler ve mekanik parçalar, elektrikli cihazlar, otomotiv, plastik ve mamulleri ve demir çelik ürünleridir. Bu sektörler arasından son 5 yılda yıllık ortalama %18 büyüme ile otomotiv en yüksek artışı göstermiştir. Otomotivdeki artışı yıllık ortalama %12 büyüme ile makineler ve yıllık ortalama %10 ile elektrikli cihazlar sektörü izlemiştir. Plastik ve mamulleri yıllık ortalama -%10 daralma ve demir çelik ürünleri -%5 daralma ile düşüş gösteren sektörlerdir.

Türkiye ve Azerbaycan, petrol taşımacılığı başta olmak üzere önemli projelerde işbirliği yapmaktadır. Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) boru hattı Azerbaycan’da başlayıp Akdeniz’de biten ham petrol taşıyan en aktif projedir. Azerbaycan ve Türkiye liderlerinin inisiyatifiyle 2017’de tamamlanan Bakü-Tiflis-Kars demiryolu, ulaşım altyapısını çeşitlendirmeyi, iki ülke üzerinden uluslararası mal ve insan taşıma akışlarını artırmayı ve bölgesel işbirliğini genişletmeyi amaçlayan projedir. İki ülke tarafından başlatılan bir diğer uluslararası öneme sahip proje, Türkiye ve Avrupa Birliği’nin enerji güvenliği ve tedarik ağının çeşitlendirilmesi açısından yüksek önem atfettiği ve 2018’de faaliyete başlayan Trans-Anadolu Boru Hattı’dır (TANAP). Yakın zamanda tamamlanan bir diğer proje, Azerbaycan’ın önemli enerji şirketlerinden olan Socar tarafından İzmir’deki “Petkim” petrokimya kompleksinde 2018’de inşa edilen Yıldız rafinerisidir. Socar’ın projeye toplam yatırımı 6,3 milyon dolardır. İki ülke arasında kurulan işbirliğine ve uluslararası projelere verilen önemin korunması ve geliştirilmesi, Türkiye’nin ihracat gelirleri için önem arz etmektedir.

Türkiye’nin Azerbaycan’dan en fazla ithalat yaptığı sektörler pamuk, plastik ve mamülleri, alüminyum ve mamülleri, organik kimyasallar ve demir çeliktir. Son 5 yılda bu sektörler arasından yıllık ortalama %165 büyüme ile demir çelik ve %110 büyüme ile pamuk en çok artış gösteren sektörlerdir. Alüminyum yıllık ortalama -%4 daralma ve plastik mamülleri -%2 daralma ile düşüş gösteren sektörlerdir.

Azerbaycan’a ihracat yapmak için Anlaşmalar ve Vergilerin durumu

Azerbaycan ile Türkiye arasında Üretim Paylaşım Sözleşmesi (PSA) ve Ev Sahibi Hükümet Anlaşması (HGA) yürürlüktedir. Türkiye, PSA sayesinde petrol ile ilgili faaliyetlerde gümrük vergisi ve KDV’den muaftır fakat oranı pazarlığa açık olan ve %20 ila %32 arasında değişen ve kâr vergisine tabidir. HGA sayesinde ise, Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattı ile ilgili faaliyetlerde tüm vergilerden muaftır, bunun yerine %27’lik sabit oranda kâr vergisine tabidir.

Türkiye ile Azerbaycan arasında “Çifte Vergilendirmeyi Önleme” ve “Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması” ikili anlaşmaları yürürlüktedir. İki ülke arasında Serbest Ticaret Anlaşması veya Gümrük Birliği bulunmadığından Türkiye, petrol ve Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattı faaliyetleri hariç, ihraç ürünleri için diğer üçüncü ülkeler ile birlikte gümrük vergisine tabidir. Gümrük vergileri, ürün gruplarına göre, %0,5 , %1, %3, %10 ve %15 oranında uygulanmaktadır.

Azerbaycan’da uygulanan gümrük vergisi ve ürün grupları ile ilgili bilgi almak için tıklayınız.

Azerbaycan’da Katma Değer Vergisi standart oranı %18’dir. PSA ve HGA sahipleri anlaşmada belirtilen alanlarda KDV’den muaf tutulmakta, bunun yerine gelir vergisi ödenmektedir.

Kurumlar Vergisi standart oranı %20’dir. Gelir Vergisi standart oranı %14’tür, petrol dışı sektörler için aylık 8.000 AZN’ye kadar gelirler 7 yıl vergiden muaftır.

Azerbaycan’a ihracat yapmak için Standartlar ve Kurallar nelerdir?

Azerbaycan’a radyoaktif madde, narkotik ve psiko-farmasötik ürünlerin ihraç edilmesi yasaktır. Petrol endüstrisi için kullanılan ateşli silahlar, patlayıcılar ve radyoaktif ekipmanların ihracatı için ise lisans alınması gerekmektedir. Alkol, tütün ürünleri, et bazlı gıda ürünlerinin ihracatına miktar sınırlaması konulmuştur ve lisansa tabidir.

Paketleme ve Etiketleme

Azerbaycan’a ihraç edilecek ürünlerin paketlenmesi ve etiketlenmesinde Azerice kullanılmalıdır. Ayrıca, paketlerin üzerinde yer alan yazıların ve etiketlemelerin ülkede yaygın olarak kullanılan Rusça’ya çevirisinin yapılması da faydalı olacaktır.

Azerbaycan Cumhuriyeti gümrük yetkililerinin talebi üzerine, malları Azerbaycan Cumhuriyeti gümrük sınırından taşıyan kişi, deponun sahibi veya mal ve taşıma araçları konusunda yetki sahibi kişi paketlenmeden ve etiketlemeden sorumludur.

Azerbaycan’a ihracat yapmak için Pazara Giriş Yolu nelerdir?

Acenteler ve distribütörler: Yerel acenteler veya distribütörler kullanmak, Azericenin işletmelerin ana dili olması ve dilde akıcılığın yerel ortaklar kullanırken büyük bir avantaj yaratması açısından etkili pazara giriş yoludur. Azeri yasası ile farklılıklardan etkilenmemek açısından ticaret sözleşmesi yapmadan önce vergi ve hukuk danışmanı ile görüşülmesi önerilmektedir.

Doğrudan satış: Türkiye ile coğrafi yakınlığı sebebiyle Azerbaycan pazarına giriş için çekici bir seçenektir ancak petrol harici sektörlerdeki gümrük vergileri ek masraflar doğurmaktadır. Azerice (ve bazen Rusça) bilme veya tercüman kullanma zorunluluğunu getirmektedir. Girilecek pazarda kapsamlı bir hakimiyet kurmak zorluk oluştursa da yapılacak ihracattan en yüksek kar potansiyelini taşıyan yoldur.        

E-ticaret: Son birkaç yılda her yıl neredeyse ikiye katlanarak büyüyen Azerbaycan e-ticareti ülkede teknolojik gelişmin geç başlamasından dolayı halen gelişmekte olan bir pazardır. Ülkelerin e-ticaret alanında gelişmişlik derecelerini değerlendiren UNCTAD e-ticaret endeksinde 2019 yılında 152 ülke arasından 62. sıradadır. Azerbaycan’daki düşük internet hızı, yüksek internet fiyatları ve düşük bilgi ve iletişim teknolojisi okuryazarlığı e-ticaret yoluyla yapılacak satışlar için risk taşımaktadır.

İş Kültürü

Azerice (Azeri), Azerbaycan’ın resmi iş dilidir, ancak Rusça da yaygın olarak konuşulmaktadır.

Hiyerarşik bir toplum düzenine sahip olan Azerbaycan’da kararlar üst yönetim tarafından alınabilmektedir. Daha alt pozisyonda çalışan kişiler, toplantılar sırasında şirketi temsil edebilmektedir, ancak karar verme yetkisine sahip değillerdir. Çalışan kesimin yaş limiti erkeklerde 16-65, kadınlarda 16-60’dır. Faal nüfus yaşının (çalışma yaşı) dışında çalışan çok az kişiye rastlanmaktadır.

Azerbaycan’da çalışma saatleri Pazartesi’den Cuma’ya 10.00-18.00 arasındadır. Bazı devlet daireleri Cumartesi günü de açıktır. Azeriler işbirliği ve ticari ortaklık kararı almadan önce karşı tarafı tanımayı ve ilişki kurmayı tercih etmektedirler. Bu nedenle, güçlü kişisel diyaloglar kurmak, Azerbaycan ile yapılacak iş anlaşmaları için faydalı olacaktır.

Yazı Kategorisi:
Bilgi Bankası · İhracat

Comments are closed.